Bütçe tutmaya çalışıp yarı yolda bırakanların en yaygın sorunu şudur: tüm giderler tek bir yığın halinde görülür. Oysa her harcama aynı değildir. Bazıları siz istemeseniz de hesaptan çıkar. Bazıları ise doğrudan sizin kararınıza bağlıdır.
Bu ayrımı yapmak, tasarruf yapabileceğiniz alanı görünür kılar. İşte sabit değişken harcama farkı tam olarak burada işe yarar.
Sabit harcamalar, tutarı ve zamanı büyük ölçüde önceden belli olan giderlerdir. Ay içinde davranışınız değişse de tutar aynı kalır.
Değişken harcamalar, tutarı ay içindeki tercihlerinize göre inip çıkan giderlerdir.
Bir üçüncü grup da vardır: yarı sabit (dönemsel) harcamalar. Elektrik, su, doğal gaz faturaları buna örnektir. Her ay gelir ama tutar mevsime göre değişir. Yıllık aidat, vergi ödemeleri, araç muayenesi de bu gruba girer.
Banka ekstresi ve kredi kartı dökümü yeterli. Nakit harcamalar için tahmini bir tutar yazın. Tek ay yetmez; tek ay sizi yanıltır. Üç ay ortalaması gerçeğe daha yakındır.
S: sabit, D: değişken, Y: yarı sabit. Karar verirken tek soru sorun: "Bu ay hiç düşünmesem de bu para çıkar mıydı?" Cevap "evet" ise sabittir.
Basit bir tablo yeterli:
| Grup | Aylık Toplam | Gelire Oranı |
|---|---|---|
| Sabit | ... | ...% |
| Yarı sabit | ... | ...% |
| Değişken | ... | ...% |
Sabit giderlerin gelire oranı yükseldikçe esnekliğiniz azalır. Gelir düştüğünde ilk sıkışma orada yaşanır.
Yıllık 12.000 lira tutan bir sigorta, ayda 1.000 lira demektir. Yılda bir kez ödense bile aylık olarak ayırın. Böylece o ay bütçeniz çökmez.
Sabit harcamalar dokunulmaz değildir. Sadece daha seyrek değiştirilir. Ama değiştiğinde etkisi büyüktür ve kalıcıdır.
Değişken kalemlerde hedef sıfır değil, tavan belirlemektir. Örneğin markete 6.000, dışarıda yemeğe 1.500 lira. Sınırı geçen kalemi ay sonunda not edin. İki ay üst üste aşılıyorsa sınır gerçekçi değildir; yukarı çekin ve başka yerden kısın.
Plan ile gerçekleşen arasındaki farkı görün. Sabit tarafta sapma varsa muhtemelen bir kalemi yanlış sınıflandırdınız. Değişken tarafta sapma varsa davranış değişimi gerekiyor. Bu ayrım, düzenli harcama takibi yaptığınızda kendiliğinden netleşir.
Kısılan tutar hesapta kalırsa harcanır. Ay başında otomatik talimatla ayırın. İlk hedef acil fon olsun; sonra tasarruf hedeflerinize yönlendirin.
Sabit giderler yılda bir iki kez gözden geçirilir, değişken giderler her ay yönetilir. Bu ritmi kurduğunuzda bütçe takibi yorucu bir işten çıkar.