Vergi, gelirinizin görünmeyen kesintisidir. Maaş bordronuzda, faturalarınızda, yatırım kazancınızda hep vardır. Ama çoğu kişi ne kadar vergi ödediğini bilmez. Bilmediğiniz bir gideri de yönetemezsiniz.
Vergi planlaması kişisel gelir yönetiminin en çok ihmal edilen parçasıdır. Amaç vergi kaçırmak değil; yasanın tanıdığı istisna, indirim ve muafiyetleri zamanında kullanmaktır. Aşağıdaki adımları sırayla uygulayın.
Vergi sistemi geliri türüne göre ayırır. Kendi listenizi çıkarın:
Her kalemin vergilendirme yöntemi farklıdır. Karıştırmayın.
Ücretliyseniz vergi zaten kaynakta kesilir. Yine de brüt maaş, SGK işçi payı, işsizlik sigortası, gelir vergisi ve damga vergisi satırlarını ayrı ayrı görün. Net maaşınızın yıl içinde düşmesi normaldir: gelir vergisi dilimleri kümülatiftir. Yılın ikinci yarısında üst dilime geçince elinize geçen para azalır.
Bunu baştan biliyorsanız bütçenizi buna göre kurarsınız. Aylık harcama takibi yapanların en çok şaşırdığı nokta budur.
Tek işverenden ücret alıyorsanız genelde beyan vermezsiniz. Ancak şu durumlarda tablo değişir:
Sınır tutarları her yıl yeniden belirlenir. Güncel rakamı Gelir İdaresi Başkanlığı'nın yayınlarından teyit edin. Kulaktan duyma tutarla hareket etmeyin.
Konut kirasında yıllık bir istisna tutarı vardır; bu tutarın altındaki mesken kirası beyan dışıdır. Üstündeyse iki yol var:
Krediyle ev aldıysanız gerçek gider genelde daha avantajlıdır. İki yöntemi de hesaplayın, büyük olanı seçin. Götürü gideri seçenler iki yıl geri dönemez; bunu unutmayın.
Beyan veriyorsanız bazı harcamalarınızı matrahtan düşebilirsiniz. Yasal sınırlar dahilinde:
Her biri için fatura veya makbuz şart. Belgesi olmayan harcama indirim değildir.
Yılın başında bir klasör açın. Adı "Vergi 20XX" olsun. İçine e-fatura PDF'lerini, eğitim ve sağlık makbuzlarını, kira sözleşmesini, banka dekontlarını atın. Ayda bir, on beş dakika. Mart ayında bir haftalık kaosu bu alışkanlık çözer.
Getiri hesabı brütten değil netten yapılır. Mevduat faizinde stopaj vardır. Temettüde stopaj vardır ve belirli tutarın üstünde beyan gerekir. Bazı araçlarda vade uzadıkça stopaj oranı değişir. Aynı nominal getiriyi veren iki üründen biri elinizde daha fazla para bırakabilir. Yatırım temellerini öğrenirken vergiyi ayrı bir konu gibi değil, getirinin parçası gibi düşünün.
Emeklilik amaçlı birikim araçlarında devlet katkısı ve vergi avantajı birlikte gelir. Ama erken çıkışta bu avantajın bir kısmını kaybedersiniz. Bu yüzden emeklilik birikimini acil fonunuzun yerine koymayın. İkisi farklı işler yapar.
Gelir vergisi beyanı, taksitler, MTV, emlak vergisi. Hepsi belli dönemlerde gelir. Bu kalemleri sabit gider gibi aylığa bölün. Yılda bir kez gelen 6.000 liralık ödeme için ayda 500 lira ayırın. Böylece kredi kartına yüklenmezsiniz.